NGA TRUẬT

Tên khác: Nghệ đen, nghệ tím, ngải tím, bồng truật, ngải xanh, bồng nga, bồng được, nghệ đam(Tày), sung meng (Dao), m’gang mơ lung (Ba Na).

Tên khoa học: Curcumar zedoaria Rose. (Curcuma zerumbet Roxb).

Tên nước ngoài: Round zedoary, Cochin-turmer’e (Anh); Zesdoaire (Pháp).

Họ: Gừng (Zingiberaceae)

Mô tả cây

Nga truật là loài cây thảo, cao 1-1,5m. Thân rễ hình nón, có vân ngang và khía dọc, mang những củ hình trụ tỏa ra theo hình chân vịt, dày, nạc, có màu vàng nhạt ở trong và những vòng màu xám ở củ già. Ngoài những củ hình trụ, thân rễ còn mang những củ hình trái xoan hoặc hình trứng, màu trắng, có cuống dài và mảnh. Cây mẫm và chắc.

nga-truat

Lá hình mũi mác, dài 30-60cm, rộng 7-8cm, không cuống, có bẹ dài ở gốc, đầu nhọn có đốm tía dọc theo gân giữa ở mặt trên, mép nguyên hơi uốn lượn.

nga-truat

Cụm hoa hình trụ, dài 20cm, rộng 5cm, mọc từ thân rễ trên một cán ở bên cạnh thân có lá, thường xuất hiện trước khi cây ra lá; lá bắc phía dưới màu lục nhạt viền đỏ ở mép, lá bắc phía ngọn không mang hoa sinh sản, màu vàng nhạt, pha hồng ở đầu lá; hoa nhiều, màu vàng, đài hình ống có lông, 3 răng không đều, tràng có ống dài gấp 3 lần đài, thùy hình mũi mác; bao phấn kéo dài thành cựa chẽ ngang; trung đới dạng bản tròn, ngắn; chỉ nhị đính với các nhị lép; cánh môi thắt lại ở gốc, lõm ở đầu, màu vàng; nhị lép đính nhau ở nửa dưới; bầu có lông, nhụy lép.

Mùa hoa quả: tháng 4-5

Phân bố, sinh thái

Nga truật có nguồn gốc từ vùng Đông – Bắc Ấn Độ. Cây mọc hoang và được trồng khắp vùng nhiệt đới Nam và Đông Nam châu Á.

Cây mọc hoang và được trồng ở Việt Nam để làm thuốc. Phân bố rộng rãi ở các tỉnh miền núi và trung du, nhất là Hà Giang, Lai Châu, Yên Bái, Lào Cai, Tuyên Quang, Sơn La, Cao Bằng…, ở phía Nam có tỉnh Bình Định, Quảng Nam.

Cây được trồng bằng thân rễ.

Việt Nam có nguồn Nga truật phong phú, riêng ở Hà Giang, qua điều tra ước tính có thể khai thác vài ngàn tấn mỗi năm.

Bộ phận dùng

Dược liệu Nga Truật (Rhizma Zedoariae) là thân rễ phơi khô của cây Nga truật.

nga-truat

Thân rễ thu hái vào mùa đông, khi thu hái thì cắt bỏ rễ con, đồ chín rồi phơi khô. Có khi thái lát mỏng rồi mới phơi khô.

Thành phần hóa học

Trong Nga truật có khoảng 1-1.5% tinh dầu; 3.5% chất nhựa và chất nhầy. Trong tinh dầu, thành phần chủ yếu gồm có 48% sesquiterpen; 35% Zingiberen; 9.65% cineol và một chất có tinh thể.

Tinh dầu màu vàng xanh nhạt, sánh, tỷ trọng 0.982 mùi vị gần như mùi long não.

Ngoài ra còn có curcumin, tinh bột 82.6%, Sr, Zn, Cu, Ni, Fe, Mn, Ti, Cr, Pb, Ca, K.

Tác dụng dược lý

Theo Maeda H. (Nhật bản), bột bào chế từ thân rễ nga truật thí nghiệm trên chuột cống trắng bằng đường uống có tác dụng tăng cường bài tiết mật rõ rệt, đồng thời ức chế nhẹ sự phân tiết dịch dạ dày. Thí nghiệm trên chuột nhắt trắng có tác dụng ức chế tố độc chuyển dịch của than hoạt trong ruột.

Nga truật còn có tác dụng kích thích tiêu hóa, kiện vị, bài hơi.

Tinh dầu nga truật có tác dụng kháng khuẩn, cao cồn từ thân rễ có tác dụng ngừa thai trên súc vật thí nghiệm.

Tình vị, công năng

Nga truật vị cay, đắng, tính ôn, vào kinh can, có tác dụng hành khí phá huyết, thông kinh bế, tiêu tích hóa thực.

Công dụng

Nga truật được dùng là thuốc chữa đau bụng, ăn không tiêu, đầy hơi, bế kinh, tích huyết, hành kinh máu đông thành cục, chữa ho.

Y học hiện đại sử dụng Nga truật làm thuốc bổ trong rượu trường sinh.  Ở Ấn Độ, nước sắc Nga truật phối hợp với hạt tiêu, quế, mật ong dùng chữa cảm lạnh.

Các bài thuốc có Nga truật

  1.     Chữa tích huyết, hành kinh bế tắc, đau bụng kinh, rong kinh: Nga truật và ích mẫu mỗi vị 15g, sắc nước uống.
  1.     Chữa nôn ở trẻ bú sữa: Nga truật 4g, muối ăn 3 hạt, sắc với sữa cho sôi chừng 5 phút, hòa tan ít ngưu hoàng (lượng bằng hạt gạo) cho trẻ uống.
  1.     Chữa cam tích, phân thối khắm, biếng ăn ở trẻ: Nga truật 6g, hạt muồng trâu 4g, sắc nước uống.

Kết luận

Nga truật hay Nghệ đen là dược liệu rất phổ biến trong dân gian, là loại dược liệu lành tính nên người dân có thể tự chế biến sử dụng theo nhiều cách khác nhau. Tuy vậy, để đạt được hiệu quả tốt nhất khi dùng loại dược liệu này thì người bệnh nên tham khảo ý kiến thầy thuốc.

NGA TRUẬT

Tên khác: Nghệ đen, nghệ tím, ngải tím, bồng truật, ngải xanh, bồng nga, bồng được, nghệ đam(Tày), sung meng (Dao), m’gang mơ lung (Ba Na).

Tên khoa học: Curcumar zedoaria Rose. (Curcuma zerumbet Roxb).

Tên nước ngoài: Round zedoary, Cochin-turmer’e (Anh); Zesdoaire (Pháp).

Họ: Gừng (Zingiberaceae)

Mô tả cây

Nga truật là loài cây thảo, cao 1-1,5m. Thân rễ hình nón, có vân ngang và khía dọc, mang những củ hình trụ tỏa ra theo hình chân vịt, dày, nạc, có màu vàng nhạt ở trong và những vòng màu xám ở củ già. Ngoài những củ hình trụ, thân rễ còn mang những củ hình trái xoan hoặc hình trứng, màu trắng, có cuống dài và mảnh. Cây mẫm và chắc.

nga-truat

Lá hình mũi mác, dài 30-60cm, rộng 7-8cm, không cuống, có bẹ dài ở gốc, đầu nhọn có đốm tía dọc theo gân giữa ở mặt trên, mép nguyên hơi uốn lượn.

nga-truat

Cụm hoa hình trụ, dài 20cm, rộng 5cm, mọc từ thân rễ trên một cán ở bên cạnh thân có lá, thường xuất hiện trước khi cây ra lá; lá bắc phía dưới màu lục nhạt viền đỏ ở mép, lá bắc phía ngọn không mang hoa sinh sản, màu vàng nhạt, pha hồng ở đầu lá; hoa nhiều, màu vàng, đài hình ống có lông, 3 răng không đều, tràng có ống dài gấp 3 lần đài, thùy hình mũi mác; bao phấn kéo dài thành cựa chẽ ngang; trung đới dạng bản tròn, ngắn; chỉ nhị đính với các nhị lép; cánh môi thắt lại ở gốc, lõm ở đầu, màu vàng; nhị lép đính nhau ở nửa dưới; bầu có lông, nhụy lép.

Mùa hoa quả: tháng 4-5

Phân bố, sinh thái

Nga truật có nguồn gốc từ vùng Đông – Bắc Ấn Độ. Cây mọc hoang và được trồng khắp vùng nhiệt đới Nam và Đông Nam châu Á.

Cây mọc hoang và được trồng ở Việt Nam để làm thuốc. Phân bố rộng rãi ở các tỉnh miền núi và trung du, nhất là Hà Giang, Lai Châu, Yên Bái, Lào Cai, Tuyên Quang, Sơn La, Cao Bằng…, ở phía Nam có tỉnh Bình Định, Quảng Nam.

Cây được trồng bằng thân rễ.

Việt Nam có nguồn Nga truật phong phú, riêng ở Hà Giang, qua điều tra ước tính có thể khai thác vài ngàn tấn mỗi năm.

Bộ phận dùng

Dược liệu Nga Truật (Rhizma Zedoariae) là thân rễ phơi khô của cây Nga truật.

nga-truat

Thân rễ thu hái vào mùa đông, khi thu hái thì cắt bỏ rễ con, đồ chín rồi phơi khô. Có khi thái lát mỏng rồi mới phơi khô.

Thành phần hóa học

Trong Nga truật có khoảng 1-1.5% tinh dầu; 3.5% chất nhựa và chất nhầy. Trong tinh dầu, thành phần chủ yếu gồm có 48% sesquiterpen; 35% Zingiberen; 9.65% cineol và một chất có tinh thể.

Tinh dầu màu vàng xanh nhạt, sánh, tỷ trọng 0.982 mùi vị gần như mùi long não.

Ngoài ra còn có curcumin, tinh bột 82.6%, Sr, Zn, Cu, Ni, Fe, Mn, Ti, Cr, Pb, Ca, K.

Tác dụng dược lý

Theo Maeda H. (Nhật bản), bột bào chế từ thân rễ nga truật thí nghiệm trên chuột cống trắng bằng đường uống có tác dụng tăng cường bài tiết mật rõ rệt, đồng thời ức chế nhẹ sự phân tiết dịch dạ dày. Thí nghiệm trên chuột nhắt trắng có tác dụng ức chế tố độc chuyển dịch của than hoạt trong ruột.

Nga truật còn có tác dụng kích thích tiêu hóa, kiện vị, bài hơi.

Tinh dầu nga truật có tác dụng kháng khuẩn, cao cồn từ thân rễ có tác dụng ngừa thai trên súc vật thí nghiệm.

Tình vị, công năng

Nga truật vị cay, đắng, tính ôn, vào kinh can, có tác dụng hành khí phá huyết, thông kinh bế, tiêu tích hóa thực.

Công dụng

Nga truật được dùng là thuốc chữa đau bụng, ăn không tiêu, đầy hơi, bế kinh, tích huyết, hành kinh máu đông thành cục, chữa ho.

Y học hiện đại sử dụng Nga truật làm thuốc bổ trong rượu trường sinh.  Ở Ấn Độ, nước sắc Nga truật phối hợp với hạt tiêu, quế, mật ong dùng chữa cảm lạnh.

Các bài thuốc có Nga truật

  1.     Chữa tích huyết, hành kinh bế tắc, đau bụng kinh, rong kinh: Nga truật và ích mẫu mỗi vị 15g, sắc nước uống.
  1.     Chữa nôn ở trẻ bú sữa: Nga truật 4g, muối ăn 3 hạt, sắc với sữa cho sôi chừng 5 phút, hòa tan ít ngưu hoàng (lượng bằng hạt gạo) cho trẻ uống.
  1.     Chữa cam tích, phân thối khắm, biếng ăn ở trẻ: Nga truật 6g, hạt muồng trâu 4g, sắc nước uống.

Kết luận

Nga truật hay Nghệ đen là dược liệu rất phổ biến trong dân gian, là loại dược liệu lành tính nên người dân có thể tự chế biến sử dụng theo nhiều cách khác nhau. Tuy vậy, để đạt được hiệu quả tốt nhất khi dùng loại dược liệu này thì người bệnh nên tham khảo ý kiến thầy thuốc.

CÂY THUỐC PHỔ BIẾN

ĐƯƠNG QUY

Đương quy (Radix Angelicae sinensis) là rễ phơi hoặc sấy khô của cây đương quy, là vị thuốc có mặt trong 80 bài thuốc y học cổ truyền Trung Hoa cách đây hàng ngàn năm. Trong tên gọi của đương quy, quy có nghĩa là về. Đặt tên như vậy là vì vị thuốc này có tác dụng điều hòa khí huyết, làm cho huyết trở về đúng vị trí. Đương quy còn được gọi là nhân sâm dành cho phụ nữ vì được sử dụng trong các bài thuốc bắc điều trị  các bệnh của phụ nữ.

Theo đông y, đương quy vị ngọt, cay tính ôn; vào 3 kinh: tâm, can, và tỳ; có tác dụng bổ huyết, hoạt huyết, nhuận táo, hoạt trường, điều huyết, thông kinh. Đương quy là một vị thuốc rất phổ thông, là đầu vị trong thuốc chữa bệnh phụ nữ, đồng thời dùng trong nhiều đơn thuốc bổ và trị bệnh khác.

ĐỖ TRỌNG

Tên gọi khác: Tự trọng, Ngọc tỳ bi
Tên khoa học: Eucommia ulmoides Oliv.
Họ thực vật:  Đỗ trọng Eucommiaceae

Là vị thuốc từ vỏ phơi khô của cây đỗ trọng,  được sử dụng hàng ngàn năm nay với công năng kỳ diệu, mang đầy tính huyền thoại. Các thầy thuốc dùng đỗ trọng làm vị thuốc chủ đạo trong các bài thuốc điều trị phong thấp, tê ngứa, đau lưng dưới, đau đầu gối, ngăn ngừa sảy thai, hạ huyết áp. Khoa học hiện đại đã kiểm chứng một số tác dụng của đỗ trọng theo đông y và cho kết quả khả quan. Không những vậy, đỗ trọng còn có ý nghĩa trong tìm kiếm phương pháp điều trị mới cho các bệnh nan y. Ngày nay, ngoài các phương pháp chế biến truyền thống như sao đen, dùng sống, ngâm rượu, trên thị trường đã có thêm các chế phẩm bào chế hiện đại của đỗ trọng nhằm tiện lợi cho người dùng.

ĐỘC HOẠT

Độc hoạt là rễ phơi khô của cây độc hoạt, chứa nhiều chất coumarin nên có mùi thơm dễ chịu. Theo Đông y, độc hoạt vị cay đắng, tính ôn; vào kinh can, thận và bàng quang, có tác dụng tán phong hàn thấp tà, nhất là về mặt trừ phong giảm đau, dùng chữa trị phong thấp, đau khớp, thiên về phong tà, chân tay co quắp, đau lưng, nhức gối mà đau di chuyển chỗ này sang chỗ khác. Hễ cơ nhục, các khớp tê bởi hàn thấp tà, không dùng loại khí vị mănh liệt này, thì không thể nhập thẳng đến giữa kinh mạch khớp xương, vì vậy Độc hoạt là thuốc trị các chứng nặng về phong tê mềm yếu ắt không thể thiếu được.

Ngoài ra Độc hoạt còn dùng cả cho các chứng bệnh do phong, đau đầu, hoa mắt và đau sưng răng.

CÂY THUỐC PHỔ BIẾN

ĐƯƠNG QUY

Đương quy (Radix Angelicae sinensis) là rễ phơi hoặc sấy khô của cây đương quy, là vị thuốc có mặt trong 80 bài thuốc y học cổ truyền Trung Hoa cách đây hàng ngàn năm. Trong tên gọi của đương quy, quy có nghĩa là về. Đặt tên như vậy là vì vị thuốc này có tác dụng điều hòa khí huyết, làm cho huyết trở về đúng vị trí. Đương quy còn được gọi là nhân sâm dành cho phụ nữ vì được sử dụng trong các bài thuốc bắc điều trị  các bệnh của phụ nữ. Theo đông y, đương quy vị ngọt, cay tính ôn; vào 3 kinh: tâm, can, và tỳ; có tác dụng bổ huyết, hoạt huyết, nhuận táo, hoạt trường, điều huyết, thông kinh. Đương quy là một vị thuốc rất phổ thông, là đầu vị trong thuốc chữa bệnh phụ nữ, đồng thời dùng trong nhiều đơn thuốc bổ và trị bệnh khác.

ĐỖ TRỌNG

Tên gọi khác: Tự trọng, Ngọc tỳ bi
Tên khoa học: Eucommia ulmoides Oliv.
Họ thực vật:  Đỗ trọng Eucommiaceae

Là vị thuốc từ vỏ phơi khô của cây đỗ trọng,  được sử dụng hàng ngàn năm nay với công năng kỳ diệu, mang đầy tính huyền thoại. Các thầy thuốc dùng đỗ trọng làm vị thuốc chủ đạo trong các bài thuốc điều trị phong thấp, tê ngứa, đau lưng dưới, đau đầu gối, ngăn ngừa sảy thai, hạ huyết áp. Khoa học hiện đại đã kiểm chứng một số tác dụng của đỗ trọng theo đông y và cho kết quả khả quan. Không những vậy, đỗ trọng còn có ý nghĩa trong tìm kiếm phương pháp điều trị mới cho các bệnh nan y. Ngày nay, ngoài các phương pháp chế biến truyền thống như sao đen, dùng sống, ngâm rượu, trên thị trường đã có thêm các chế phẩm bào chế hiện đại của đỗ trọng nhằm tiện lợi cho người dùng.

ĐỌC HOẠT

Độc hoạt là rễ phơi khô của cây độc hoạt, chứa nhiều chất coumarin nên có mùi thơm dễ chịu. Theo Đông y, độc hoạt vị cay đắng, tính ôn; vào kinh can, thận và bàng quang, có tác dụng tán phong hàn thấp tà, nhất là về mặt trừ phong giảm đau, dùng chữa trị phong thấp, đau khớp, thiên về phong tà, chân tay co quắp, đau lưng, nhức gối mà đau di chuyển chỗ này sang chỗ khác. Hễ cơ nhục, các khớp tê bởi hàn thấp tà, không dùng loại khí vị mănh liệt này, thì không thể nhập thẳng đến giữa kinh mạch khớp xương, vì vậy Độc hoạt là thuốc trị các chứng nặng về phong tê mềm yếu ắt không thể thiếu được.

Ngoài ra Độc hoạt còn dùng cả cho các chứng bệnh do phong, đau đầu, hoa mắt và đau sưng răng.

TRUNG TÂM TƯ VẤN SỨC KHỎE

  • G.Đ TRUNG TÂM

  • B.S. PHẠM HƯNG CỦNG

  • Nguyên Vụ Trưởng VỤ YHCT - Bộ Y Tế

Bác Sĩ Chuyên Khoa 2/ Thầy thuốc ưu tú Chủ tịch danh dự Hội NC YHCT Quốc Tế Hồng Kông

> LIÊN HỆ TRUNG TÂM BÁC SĨ TƯ VẤN

1800 - 6036

Cửa sổ tin nhắn

VNBACSI.net

Tham Gia Cộng Đồng:

+ Tư Vấn Bệnh Xương Khớp

+ Tư Vấn Bệnh Tiêu Hóa

+Tư Vấn Bệnh Tiểu Đường

> NHẬN TƯ VẤN TỪ CHUYÊN GIA







TRUNG TÂM B.S. TƯ VẤN 

Th.S. B.S. CKII - PHẠM HƯNG CỦNG

  • Nguyên Vụ Trưởng Vụ YHCT - Bộ Y Tế
  • Thầy thuốc ưu tú - Chủ tịch danh dự Hội NC YHCT quốc tế Hồng Kông
  • Phó Viện trưởng Viện châm cứu Việt Nam
  • Phó Viện trưởng Viện Khoa học ứng dụng Y học dân tộc và Dưỡng sinh Việt Nam
  • Được Bộ y tế trao tặng giải thưởng Hải Thượng Nãn Ông Lê Hữu Trác.

Trưởng Khoa Đông Y - Bệnh Viện Quân Đội 108

  • Đại Tá - Thạc sĩ Bác sĩ: HOÀNG KHÁNH TOÀN
  • Trưởng Khoa Đông Y Bệnh Viện Quân Đội 108.
  • Ông có nhiều nghiên cứu Đông y tốt cho sức khỏe. Bác sĩ được trao tặng danh hiệu Thầy Thuốc Ưu Tú

> LIÊN HỆ TRUNG TÂM BÁC SĨ TƯ VẤN

1800 - 6036

Cửa sổ tin nhắn

VNBACSI.net

> NHẬN TƯ VẤN TỪ CHUYÊN GIA







— QUẢNG CÁO —
.

————————————

— QUẢNG CÁO —

BÀI VIẾT HAY NÊN ĐỌC

BÁC SĨ TƯ VẤN ĐIỀU TRỊ BỆNH:

BÁC SĨ TƯ VẤN ĐIỀU TRỊ BỆNH:

Leave A Comment

error: